Muziek en fotografie

Luister ik naar muziek, dan zie ik ook foto’s. Kijk ik naar foto’s, dan hoor ik ook muziek. Voor mij zijn die twee dingen onlosmakelijk met elkaar verbonden. En dat is eigenlijk niet eens zo vreemd.

Gedurende mijn hele jeugd in de jaren ’80 en ’90 kwamen muziek en beeld vaak tegelijk op me af. Foto’s van artiesten waren er dagelijks in magazines, op posters, in abri’s, op TV en zelfs in TV-gidsen. Ook als ik een CD afspeelde, kwamen muziek en beeld tegelijk op me af. De CD-hoes lag vaak continu in mijn zicht. Meestal stond er op die hoes een geweldige foto van die artiest. In mijn hoofd werden de nummers automatisch verbonden aan deze foto. Voorgoed blijkbaar, want zelfs vandaag zie ik bij het nummer Bed Of Roses (1993) van Bon Jovi nog steeds de handen op de foto van de CD-cover zo voor me.

Album: Bon Jovi - Keep the Faith. (foto cover: Anton Corbijn)

Album: Bon Jovi – Keep the Faith. (foto cover: Anton Corbijn)

Daarnaast zag ik dagelijks videoclips op MTV en TMF. Tijdens de opname van deze clips werden ook vaak foto’s gemaakt. Foto’s in dezelfde setting als de clip verschenen dan weer in diverse media. Bij muziek van het album Bat Out Of Hell 2 zie ik daardoor nog steeds Meatloaf op een motor voor me.

Omdat we het nu toch al over fotografie in relatie tot muziek hebben, kan ik net zo goed in het kort wat voorbeelden aanhalen. Voorbeelden van fotografen en muzikanten die iets hebben gecreëerd dat onlosmakelijk met elkaar verbonden is. In dit artikel: Joel Brodsky, Annie Leibovitz en Anton Corbijn. Allen fotografen die hun carrière startten met het fotograferen van muzikanten.

Joel Brodsky

In de jaren ’60 werd een bekend portret van Jim Morrison geschoten door fotograaf Joel Brodsky. Dit portret kwam uit de “Young Lion”-sessie. Het ruige, maar toch ook kwetsbare portret met ontbloot bovenlichaam is tot op de dag van vandaag onlosmakelijk verbonden met Morrison en zijn muziek. Nagenoeg iedereen kent het portret, zowel muziekliefhebbers als fotoliefhebbers. Het heeft veel indruk gemaakt in beide werelden.

Album: The Very Best Of The Doors. (Foto: Joel Brodsky)

Album: The Very Best Of The Doors. (Foto: Joel Brodsky)

Het was in die tijd dat fotografen en muzikanten iets anders wilden dan de overduidelijke band-shots. Je hoefde niet alles te verraden. Er hoefde niet gelachen te worden. Glitter & glamour was geen must meer. Artiesten mogen ook als ‘normale’ mensen worden neergezet. Of juist als hele luie of hele stoere. De setting mag ook buiten zijn, of juist voor een witte studioachtergrond. Alles mag, er wordt veel geëxperimenteerd.

Annie Leibovitz

Een andere fotograaf die dat doorhad was Annie Leibovitz. In dezelfde periode kwam ze terecht bij muziektijdschrift Rolling Stone. Voor Rolling Stone ging ze op toer met (hoe toevallig) de The Rolling Stones. Overal waar de Stones waren, was Annie ook. Ze reisde met de bandleden mee tijdens hun toer. De bandleden hadden zelf niet meer door dat ze er was. Als een soort kameleon schoot ze documentaire foto’s. Veel van deze foto’s werden achter de schermen gemaakt. Echte foto’s. Rauwe beelden met de mooie, maar ook de minder mooie kanten van het artiestenvak. Een hoop van deze beelden zijn tot op de dag van vandaag bekend bij iedereen en onlosmakelijk verbonden met de Stones.

Rolling Stones, Philadelphia 1975. (Foto: Annie Leibovitz)

Rolling Stones, Philadelphia 1975. (Foto: Annie Leibovitz)

Keith Richards. (Foto: Annie Leibovitz)

Keith Richards. (Foto: Annie Leibovitz)

Daarnaast ging ze ook steeds meer coverfoto’s schieten voor Rolling Stone. De settings waren steeds weer anders en ze waren zeker niet standaard. Veel mensen kennen de foto’s nog wel van Whoopi Goldberg in het melkbad en van Bette Midler op het bed met rozen. Haar bekendste Rolling Stone-cover is waarschijnlijk de foto van John Lennon en Yoko Ono. Een paar uur na deze shoot werd John Lennon vermoord. Op de cover staan alleen deze foto en de titel van het magazine. Meer niet. Er zijn maar weinig mensen die deze Lennon-foto niet kennen.

Whoopi Goldberg (links) en Bette Midler (rechts). Beiden ooit Rolling Stone covers. (Foto: Annie Leibovitz)

Whoopi Goldberg (links) en Bette Midler (rechts). Beiden ooit Rolling Stone covers. (Foto: Annie Leibovitz)

Yoko Ono en John Lennon. Een paar uur voordat Lennon werd vermoord. (Foto: Annie Leibovitz)

Yoko Ono en John Lennon. Een paar uur voordat Lennon werd vermoord. (Foto: Annie Leibovitz)

Maar dit leven had ook een minder fijne kant. In die tijd experimenteerden de Stones fanatiek met drugs. Leibovitz ging daaraan meedoen, onbewust van de mogelijke gevolgen van drugsgebruik. Uiteindelijk raakte ze zelf ook verslaafd. Omdat ze dit leven niet zo kon voortzetten, ging ze naar een afkickkliniek en werd clean.

Ze stopte bij Rolling Stone (en The Rolling Stones) en ging aan het werk in een veiligere wereld: Glossy’s. Voor deze glossy’s werden uiteraard ook nog muzikanten gefotografeerd, maar ook mensen met totaal andere beroepen. Anno 2016 werkt ze nog steeds voor allerlei glossy’s. Leibovitz heeft een enorm aantal iconische foto’s op haar naam staan.

Anton Corbijn

Ook van Nederlandse bodem komen fotografen die het anders doen. De grootste naam is (naar mijn mening) Anton Corbijn. Hij maakt voor die tijd zeer ongebruikelijke foto’s. Het zijn meestal grauwe zwart-witfoto’s met een grove korrel. Nou is dat nog niet zo heel bijzonder voor die tijd, maar wat wel bijzonder is: Hij maakt artiesten cool door ze juist heel normaal neer te zetten; klein en kwetsbaar. Veel van zijn foto’s zijn de eerste beelden die in ons opkomen als we aan een muzikant denken.

Zijn foto’s zijn vaak heel grafisch. De composities zijn ongebruikelijk voor die tijd; zelfs heel experimenteel. De achtergrond speelt een belangrijke rol in de foto. Soms staan de artiesten zelfs niet scherp op de foto. Waar Corbijn vooral niet naar streeft is technische perfectie. Want imperfectie is OK. Het is de inhoud waar het hem om gaat.

Hieronder een aantal zeer bekende Corbijn-foto’s. Je kent ze waarschijnlijk allemaal.

Elvis Costello. (Foto: Anton Corbijn)

Elvis Costello. (Foto: Anton Corbijn)

U2.  (Foto: Anton Corbijn)

U2. (Foto: Anton Corbijn)

David Bowie. (Foto: Anton Corbijn)

David Bowie. (Foto: Anton Corbijn)

Michael Stipe.  (Foto: Anton Corbijn)

Michael Stipe. (Foto: Anton Corbijn)

Nick Cave. (Foto: Anton Corbijn)

Nick Cave. (Foto: Anton Corbijn)

Jonny Rotten.  (Foto: Anton Corbijn)

Jonny Rotten. (Foto: Anton Corbijn)

Joe Cocker. (Foto: Anton Corbijn)

Joe Cocker. (Foto: Anton Corbijn)

Met veel artiesten bouwt Corbijn een vriendschap op. Hij wordt zelfs het Vijfde Bandlid van U2 genoemd. De band die hij heeft opgebouwd met de artiesten, zorgt ervoor dat hij de foto’s op een hoger niveau kan tillen. Hij kan verder en dieper gaan dan veel andere fotografen, die het moeten doen met een ‘snelle shoot’.

Corbijn heeft altijd zelf willen bepalen welke artiesten hij fotografeert en dat lijkt hem in de praktijk ook aardig te zijn gelukt. Het schijnt dat hij diverse grote namen heeft geweigerd, omdat die artiest/band hem niet zo boeide. Hij heeft echter nooit aan de grote klok gehangen, wie die artiesten zijn.

Tegenwoordig houdt hij zich steeds meer bezig met het maken van films en met andere vormen van fotografie. Zo schoot hij o.a. al een aantal keer de campagne van G-Star. In het TV-programma College Tour vertelde hij dat fotografie tegenwoordig een andere rol heeft dan vroeger en dat er veel meer fotografen zijn dan toen. Hij zou niet weten of hij in deze tijd nog fotograaf zou zijn geworden.

Godzijdank besloot hij destijds om wel fotograaf te worden. En daarom kunnen wij nu al decennialang genieten van zijn geweldige foto’s van muzikanten.

Iconische foto’s blijven

En nou heb ik maar drie fotografen kort genoemd. Ik zou over allemaal een apart artikel kunnen schrijven. En niet alleen over deze drie. Er zijn tientallen fotografen geweest, die in het verleden iconische foto’s hebben geschoten van muzikanten. Beelden die bij veel mensen (vaak onbewust) in het geheugen staan gegrift. Pas als je ze jaren later weer ziet, denk je: “Oh ja, die foto ken ik!” Of juist omgekeerd: Bij het horen van een artiest, denk je direct aan die ene foto die je onlosmakelijk verbonden hebt met die artiest. Toch zou het zomaar kunnen zijn, dat je deze foto 20 jaar geleden voor het laatst hebt gezien.

Tegenwoordig is er zóveel beeld, dat de fotografie van muzikanten naar de achtergrond lijkt te verdwijnen. De laatste jaren komt het steeds vaker voor dat ik niet eens weet, hoe een artiest van nú uitziet. Er zijn te veel foto’s, vaak van middelmatige kwaliteit, en ze maken te weinig indruk. Geen enkele van die foto’s verbind ik met de bijbehorende artiest. Dat is jammer. Want ik had ook bij de artiesten van nu graag de verbinding tussen muziek en fotografie zien ontstaan.

Jouw muziekfoto?

Wat is voor jou een typische foto die je onlosmakelijk verbindt met muziek?

Leave a reply